و گرده را پاك مىسازد و اگر نطول از آن كنند بيدارى كه از بلغم حادث شده زايل كند و خواب آرد و سدر احداث كند و طحال را نافع است و برگ زعفران جراحت را مندمل سازد و اگر اكتحال كنند نزول آب را مفيد بود و روغن زعفران نزديك به همين فوايد ، فوايد دارد از اندمال جراحت و طحال را و گرده را و مثانه را پاك ساختن و خواب آوردن . ديسقوريدوس گويد : بيخ زعفران با طلا ادرار بول كند و زنى كه دشوار زايد با زردهء تخم مرغ مقدار دو درم بياشامد خلاص شود و در ساعت بار نهد و ورم گرم كه در گوش بود طلا كردن نافع بود و درد سر كه از سردى بود و شقيقه را نيز مفيد بود . شربتى نيم درم تا يك درم . مضر است به شش ، مصلح وى انيسون بود و گفته‌اند مصلح وى عصارهء زرشك بود . بدل زعفران وزن او قسط و وزن او دانهء ترنج و ربع وزن او سنبل بود و سدس او پوست سليخه و بعضى گفته‌اند بدل او به وزن او جندبيدستر است و به همين وزن دارچينى است و گويند بدل او ثلث او صبر است . سپند به عربى حرمل « 1 » گويند . رازى گويد : صداع آرد و سدر ، و حقير « 2 » گويد : سپند قى مىآورد و سكر او قريب به سكر خمر است و نيز گفته‌اند كه رنگ ، صافى سازد و رغبت مجامعت افزايد و فربه كند و بول و طمث به قوّت براند . ابن وافد « 3 » گفته كه اصحاب عشق « 4 » را مفيد بود جهت اسكارى كه دارد . شيخ گويد كه در سپند قوّت اسكار « 5 » مانند اسكار خمر هست . كاكنج او را حبّ اللهو خوانند به واسطهء اسكارى كه دارد كه هركه ( پنج حبّه ) « 6 » بخورد مست شود و اين را ابن سويدى از جالينوس نقل كرده .

--> ( 1 ) . الف : خرمل ( 2 ) . ل و آ : حنين ( 3 ) . الف : ابن اند ؛ ل : ابن داوز ؛ آ : ابن واقدى ( 4 ) . ل و آ : غش ( 5 ) . ل و آ : مسكره ( 6 ) . ل ؛ آ : بيخ صبر از كاكنج هركه بخورد .